สำหรับประชาขน

ต่อมไขมันอักเสบ (Seborrheic dermatitis)

บทความโดย :พญ.ยุวลักษณ์ ธรรมเกษร


เป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรัง ที่มีผื่นแดง เป็นขุย กระจายอยู่ตามบริเวณที่มีต่อมไขมันมาก

สาเหตุของการเกิดโรค

ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด อาจเกี่ยวข้องกับการทำงานของต่อมไขมันที่ผิดปกติ การเพิ่มจำนวนของเชื้อยีสต์ Malassezia furfur หรือจากฮอร์โมนที่กระตุ้นการทำงานของต่อมไขมัน

อาการและอาการแสดง

ลักษณะผื่น พบเป็นผื่นราบหรือตุ่มนูน สีแดง มีขุยเป็นคราบมันสีเหลือง มักไม่มีอาการคันหรือคันเพียงเล็กน้อย พบในบริเวณที่มีต่อมไขมันอยู่มาก ได้แก่ หนังศีรษะ ไรผม หลังใบหู รูหู คิ้ว ร่องข้างจมูก กลางหน้าอก และตามซอกพับต่างๆ พบบ่อยใน 2 ช่วงอายุ คือ

  1. วัยทารก จะเริ่มมีอาการตั้งแต่อายุ 2-10 สัปดาห์ โดยส่วนใหญ่อาการเกิดภายใน 3 เดือนแรก โดยมักเริ่มจากมีผื่นเป็นคราบมันสีเหลืองหรือเป็นขุยมันสีขาว บริเวณหนังศีรษะและใบหน้า โดยเฉพาะหน้าผาก และไรผม มองดูคล้ายสวมหมวก ผื่นบริเวณศีรษะมักไม่ค่อยแดง อาจมีผื่นลามมาบริเวณลำตัว ขาหนีบได้ด้วย
  2. วัยรุ่นจนถึงวัยผู้ใหญ่ จะเริ่มมีอาการตั้งแต่วัยรุ่น พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง มีลักษณะเป็นผื่นแดงมีคราบมันหรือเป็นขุย ที่หนังศีรษะมักเป็นแค่ขุยสีขาว หลุดร่วงเป็นรังแค ปัจจัยที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเกิดผื่นที่รุนแรง ได้แก่ ผิวมัน และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เป็นต้น

การรักษา

  1. รอยโรคที่หนังศีรษะ ในทารกให้ใช้น้ำมันมะกอก ทาศีรษะทิ้งไว้ 10-15 นาที แล้วสระด้วยแชมพูเด็ก เพื่อช่วยให้สะเก็ดหลุดง่ายขึ้น ส่วนในผู้ใหญ่ให้ใช้แชมพูสระผมที่มีส่วนประกอบของ ketoconazole, selenium sulfide, zinc pyrithione หรือ tar จะทำให้ผื่นดีขึ้น หากมีอาการอักเสบร่วมด้วย อาจให้ยาทาคอร์ติโคสเตียรอยด์
  2. รอยโรคที่ผิวหนังบริเวณอื่น ให้ทายาคอร์ติโคสเตียรอยด์ โดยเลือกความแรงของยาให้เหมาะสมกับลักษณะและตำแหน่งของผื่น ในเด็กทารก ควรเลือกยาที่มีฤทธิ์อ่อนที่สุด เช่น 1% hydrocortisone cream เป็นต้น นอกจากนี้อาจพิจารณาให้ยาทาฆ่าเชื้อราในกลุ่ม imidazole และทาสารเพิ่มความชุ่มชื้นแก่ผิวหนังซึ่งมีส่วนประกอบที่ลดการอักเสบร่วมด้วยได้
  3. ควรป้องกันการติดเชื้อแทรกซ้อน โดยดูแลทำความสะอาดผิวหนัง โดยเฉพาะบริเวณซอกพับไม่ให้อับชื้น หากพบการติดเชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อรา ก็ต้องให้การรักษาด้วย

พยากรณ์โรค

ผื่นสามารถหายเองได้ภายใน 2-4 สัปดาห์ แม้ไม่ให้การรักษา ช่วงวัยทารก ผื่นมักเป็นๆหายๆอยู่นานเป็นเดือน แล้วจะค่อยๆดีขึ้น ส่วนใหญ่หายก่อนอายุ 9-12 เดือน ช่วงวัยรุ่นจนถึงวัยผู้ใหญ่ มักเป็นเรื้อรังเป็นปี อาการมักกำเริบในช่วงอากาศหนาว